Ο Οκτώβριος περιλαμβάνει δύο Παγκόσμιες Ημέρες με κοινό παρονομαστή: την Παγκόσμια Ημέρα Εμμηνόπαυσης και την Παγκόσμια Ημέρα Οστεοπόρωσης και αποτελεί μία καλή αφορμή να εξετάσουμε μαζί δύο θέματα που συχνά συνυπάρχουν.

Το 2024 ο Wright και οι συνεργάτες του πρότειναν τον όρο Μυοσκελετικό Σύνδρομο της Εμμηνόπαυσης (Musculoskeletal Syndrome of Menopause, MSM) [1] . Ο όρος αυτός περιγράφει συνολικά τις μυοσκελετικές εκδηλώσεις που συνδέονται με τη μείωση των οιστρογόνων και σε αυτές περιλαμβάνονται:

• Ο μυοσκελετικός πόνος και οι αρθραλγίες
• Η απώλεια άλιπης μάζας σώματος
• Η απώλεια οστικής πυκνότητας με αυξημένο κίνδυνο κατάγματος
• Η συμφυτική θυλακίτιδα του ώμου
• Η ευθραυστότητα των χόνδρων με εξέλιξη της οστεοαρθρίτιδας

Οι συγγραφείς βασίστηκαν στην ανάπτυξη του Ουρογεννητικού Συνδρόμου της Εμμηνόπαυσης, όρος ο οποίος υιοθετήθηκε το 2014 και αντικατέστησε την “ατροφική κολπίτιδα”, με αποτέλεσμα να αναγνωρίζεται ευρύτερα και να αντιμετωπίζεται πιο ολοκληρωμένα [1]. Με τον ίδιο τρόπο, το Μυοσκελετικό Σύνδρομο της Εμμηνόπαυσης εντάσσει εκδηλώσεις που συνήθως αποδίδονται απλώς στην ηλικία σε μία κοινή βάση.

Ο όρος δεν αποτελεί ακόμη αναγνωρισμένη διαγνωστική οντότητα με τυποποιημένα κριτήρια, προσφέρει, όμως, ένα χρήσιμο κλινικό πλαίσιο για τους επαγγελματίες υγείας. Διευκολύνει την έγκαιρη αναγνώριση του διάχυτου μυοσκελετικού πόνου στη μέση ηλικία, συχνά χωρίς απεικονιστικά ευρήματα και συνδέει την πρόληψη της οστεοπόρωσης και της σαρκοπενίας σε μία κοινή προσέγγιση.

Συχνότητα μυοσκελετικών εκδηλώσεων

Σύμφωνα με μετα-ανάλυση του 2020 εκτιμάται ότι πάνω από το 70% των γυναικών θα εμφανίσουν μυοσκελετικά συμπτώματα κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση και ότι περίπου το 25% θα τα βιώσει σε σοβαρό βαθμό [2] .

Πιο πρόσφατη μετα-ανάλυση η οποία περιλαμβάνει 37 μελέτες παρατήρησης από 22 χώρες, με συνολικά 93.021 γυναίκες, έδειξε ότι ο επιπολασμός του μυϊκού και αρθρικού πόνου ήταν 40% στις προεμμηνοπαυσιακές, 57% στις περιεμμηνοπαυσιακές και 59% στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Σε σύγκριση με την προεμμηνόπαυση, ο κίνδυνος εμφάνισης μυϊκού και αρθρικού πόνου ήταν 1,35 φορές υψηλότερος στην περιεμμηνόπαυση και 1,40 φορές υψηλότερος στη μετεμμηνόπαυση [3].

Τα ευρήματα αυτά έχουν κλινική σημασία καθώς υποδεικνύουν ότι ο πόνος εμφανίζεται ήδη στη μεταβατική φάση, όταν η γυναίκα έχει ακόμα έμμηνο ρύση και τα συμπτώματα αυτά συχνά δεν συνδέονται με την ορμονική μετάβαση. Οι συγγραφείς, ωστόσο, επισημαίνουν ότι στις περισσότερες μελέτες τα συγκεκριμένα αίτια του πόνου δεν καταγράφονταν, γεγονός που περιορίζει τα αιτιολογικά συμπεράσματα.

Ο κοινός παρονομαστής: Η πτώση της οιστραδιόλης

Η 17β-οιστραδιόλη δρα σχεδόν σε όλους τους μυοσκελετικούς ιστούς: οστά, μύες, τένοντες, συνδέσμους, χόνδρο και λιπώδη ιστό. Κατά τον Wright και τους συνεργάτες του, η πτώση της οδηγεί σε πέντε βασικές διεργασίες:

1. Φλεγμονή: Η μείωση της οιστραδιόλης αίρει την αντιφλεγμονώδη δράση της και σχετίζεται με τις αρθραλγίες και τη συμφυτική θυλακίτιδα του ώμου [1].
2. Σαρκοπενία: Μετά την εμμηνόπαυση η μυϊκή μάζα μειώνεται κατά περίπου 0,6% ετησίως [1].
3. Δορυφόρα κύτταρα: Ο αριθμός τους μειώνεται κατά περίπου 15% μέσα σε ένα έτος της εμμηνοπαυσιακής μετάβασης, με αποτέλεσμα μειωμένη ικανότητα αναγέννησης του μυός [4].
4. Απώλεια οστικής μάζας: Η απώλεια είναι περίπου 2% ετησίως, ξεκινά έναν χρόνο πριν από την τελευταία έμμηνο ρύση και διαρκεί περίπου τρία χρόνια [5].
5. Χόνδρος και οστεοαρθρίτιδα: Η συχνότητα της οστεοαρθρίτιδας αυξάνεται γύρω από την εμμηνόπαυση, αν και τα ισχυρότερα δεδομένα προέρχονται από ζωικά μοντέλα [6].

Πρόληψη και αντιμετώπιση μυοσκελετικών συμπτωμάτων

Οι επιπτώσεις της μείωσης των οιστρογόνων στο μυοσκελετικό σύστημα είναι πολλαπλές. Στο επίπεδο της πρόληψης, ο έλεγχος της οστικής πυκνότητας σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες επιτρέπει τον έγκαιρο εντοπισμό τυχόν αλλαγών. Παράλληλα, ο τρόπος ζωής, και ειδικότερα η διατροφή και ακόμη περισσότερο η άσκηση, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη των μυοσκελετικών συμπτωμάτων [1]. Η άσκηση, και ιδιαίτερα με αντιστάσεις, φαίνεται να αποτελεί ίσως τη μόνη μη αμφιλεγόμενη παρέμβαση στην εμμηνόπαυση [1]. Στο διατροφικό σκέλος η Βιταμίνη D και το Μαγνήσιο αναφέρονται ανάμεσα στις διατροφικές παρεμβάσεις για το Μυοσκελετικό Σύνδρομο Εμμηνόπαυσης, μαζί με την επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης [1].

Βιταμίνη D: Η βιταμίνη D διαθέτει εγκεκριμένους ισχυρισμούς υγείας από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων EFSA. Συμβάλλει στη φυσιολογική απορρόφηση και χρησιμοποίηση του ασβεστίου και του φωσφόρου, στη διατήρηση της φυσιολογικής κατάστασης των οστών και στη διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας των μυών. Ειδικά για τις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, έχει εγκριθεί ο ισχυρισμός ότι το ασβέστιο και η βιταμίνη D συμβάλλουν στη μείωση της απώλειας οστικών ανόργανων συστατικών [7] . Σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με ανεπάρκεια, η λήψη 1000 IU D3 ημερησίως για 9 μήνες μείωσε την PTH και συνδέθηκε με μείωση των δεικτών οστικής ανακατασκευής, εύρημα που υποδηλώνει επιβράδυνση της οστικής απώλειας [8].

Μαγνήσιο: Το μαγνήσιο διαθέτει επίσης εγκεκριμένους ισχυρισμούς υγείας από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων. Συμβάλλει στη διατήρηση της φυσιολογικής κατάστασης των οστών, στη φυσιολογική λειτουργία των μυών και στη φυσιολογική πρωτεϊνοσύνθεση η οποία έχει ιδιαίτερη σημασία για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας. Επιπλέον, το μαγνήσιο συνδέεται στενά με τη βιταμίνη D στον μεταβολισμό ασβεστίου και φωσφόρου και είναι απαραίτητο για τη λειτουργία της παραθορμόνης [1]. Σε τυχαιοποιημένη μελέτη με 52 μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες 44-76 ετών, η καθημερινή χορήγηση μαγνησίου αύξησε σημαντικά τα επίπεδα της βιταμίνης D [9]. Τα δεδομένα αυτά είναι ενθαρρυντικά, ωστόσο,  απαιτείται περαιτέρω έρευνα για τον προσδιορισμό των βέλτιστων πρωτοκόλλων χορήγησης και για το ποιες γυναίκες ωφελούνται περισσότερο [1].

Συμπερασματικά, το Μυοσκελετικό Σύνδρομο της Εμμηνόπαυσης δεν περιγράφει μια νέα νόσο. Προσφέρει έναν νέο τρόπο να δούμε εκδηλώσεις που ήταν ήδη γνωστές. Η μετάβαση στην εμμηνόπαυση αποτελεί ένα κρίσιμο χρονικό παράθυρο, καθώς η οστική απώλεια και η αύξηση του μυοσκελετικού πόνου ξεκινούν πριν από την τελευταία έμμηνο ρύση. Η αναγνώριση της σύνδεσης ανάμεσα στη μείωση των οιστρογόνων και στις μυοσκελετικές εκδηλώσεις επιτρέπει στον επαγγελματία υγείας να προχωρήσει έγκαιρα σε προληπτικές παρεμβάσεις. Σε αυτές περιλαμβάνονται η άσκηση με αντιστάσεις, η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης και ασβεστίου, καθώς και η διασφάλιση επαρκών επιπέδων βιταμίνης D και μαγνησίου.

Βιβλιογραφία

1. Wright VJ, Schwartzman JD, Itinoche R, Wittstein J. The musculoskeletal syndrome of menopause. Climacteric. 2024;27(5). doi:10.1080/13697137.2024.2380363
2. Lu CB, Liu PF, Zhou YS, et al. Musculoskeletal pain during the menopausal transition: A systematic review and meta-analysis. Neural Plast. 2020;2020. doi:10.1155/2020/8842110
3. Kruse C, McKechnie T, Dworsky-Fried J, et al. Musculoskeletal Manifestations of Perimenopause: A Systematic Review and Meta-Analysis of 93, 021 Women. JBJS Open Access. 2026;11(1). doi:10.2106/JBJS.OA.25.00254
4. Collins BC, Arpke RW, Larson AA, et al. Estrogen Regulates the Satellite Cell Compartment in Females. Cell Rep. 2019;28(2). doi:10.1016/j.celrep.2019.06.025
5. Greendale GA, Sowers M, Han W, et al. Bone mineral density loss in relation to the final menstrual period in a multiethnic cohort: Results from the Study of Women’s Health Across the Nation (SWAN). Journal of Bone and Mineral Research. 2012;27(1). doi:10.1002/jbmr.534
6. Tehalia MK, Agarwal S, Lalwani A, Sharma S. Estrogen Deficiency in Menopause: A Major Contributor to Cartilage Degeneration and Osteoarthritis: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Menopausal Med. 2026;32(1). doi:10.6118/jmm.25141
7. Gibson PS, Sadler MJ, Lanham-New SA. Authorised EU health claims for calcium and calcium with vitamin D (for low bone mineral density and risk of fractures). In: Foods, Nutrients and Food Ingredients with Authorised EU Health Claims. Vol 3. 2018. doi:10.1016/B978-0-08-100922-2.00003-6
8. Nahas-Neto J, Cangussu LM, Orsatti CL, et al. Effect of isolated vitamin D supplementation on bone turnover markers in younger postmenopausal women: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Osteoporosis International. 2018;29(5). doi:10.1007/s00198-018-4395-y
9. Vázquez-Lorente H, Herrera-Quintana L, Molina-López J, et al. Response of vitamin d after magnesium intervention in a postmenopausal population from the province of Granada, Spain. Nutrients. 2020;12(8). doi:10.3390/nu12082283