Οι ηλεκτρολύτες – νάτριο, κάλιο, μαγνήσιο, ασβέστιο – διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της κυτταρικής ομοιόστασης και της νευρομυϊκής και καρδιαγγειακής λειτουργίας [1]. Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, η αυξημένη εφίδρωση που προκαλεί η υψηλή θερμοκρασία αποτελεί έναν από τους κύριους μηχανισμούς απώλειας ηλεκτρολυτών και μάλιστα, σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα, σε επίπεδα που μπορούν να έχουν κλινική σημασία, ακόμα και σε άτομα χωρίς υποκείμενη νόσο . Παρόλα αυτά, οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές που σχετίζονται με τη ζέστη παραμένουν συχνά απαρατήρητες στον γενικό πληθυσμό, καθώς η κλινική εικόνα τους είναι συχνά ήπια και μη ειδική [2,3]. Τα διαθέσιμα επιδημιολογικά δεδομένα υποδεικνύουν ωστόσο ότι η επίπτωσή τους αυξάνεται σημαντικά με την άνοδο της θερμοκρασίας, με συνέπειες που εκτείνονται από ήπια συμπτώματα έως νοσηλεία, ιδιαίτερα σε ευάλωτες ομάδες [4–6].

Ιδρώτας και Απώλειες Ηλεκτρολυτών

Ο ιδρώτας αποτελείται κυρίως από νερό, με την παρουσία ηλεκτρολυτών σε μικρότερες, αλλά φυσιολογικά σημαντικές ποσότητες. Ο κύριος ηλεκτρολύτης στον ιδρώτα είναι το νάτριο, με μέση συγκέντρωση 35 mmol/L, ακολουθούμενο από κάλιο (~5 mmol/L), ασβέστιο (~1 mmol/L) και μαγνήσιο (~0,8 mmol/L) [2]. Οι συγκεντρώσεις αυτές παρουσιάζουν σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ ατόμων, ανάλογα με τον ρυθμό εφίδρωσης, την κατάσταση ενυδάτωσης, τη διατροφή και τον βαθμό θερμικής προσαρμογής [2].

Ζέστη & Ηλεκτρολυτικές Διαταραχές

Σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα, η πιο συχνή ηλεκτρολυτική διαταραχή λόγω υψηλής θερμοκρασίας είναι η υπονατριαιμία. Ο βασικός παθοφυσιολογικός μηχανισμός περιλαμβάνει την απώλεια νατρίου μέσω εφίδρωσης σε συνδυασμό με τη δυσανάλογη πρόσληψη υποτονικών υγρών, γεγονός που οδηγεί σε αραίωση του νατρίου πλάσματος. Επιπλέον, η έκκριση Αντιδιουρητικής Ορμόνης (ADH), που πυροδοτείται από το θερμικό στρες, συμβάλλει στην κατακράτηση νερού και επιδεινώνει την κατάσταση [6].

Στο πλαίσιο της άσκησης, ο κίνδυνος αυξάνεται όταν η αναπλήρωση υγρών υπερβαίνει τις πραγματικές απώλειες, ιδιαίτερα σε δραστηριότητες μεγάλης διάρκειας σε θερμό περιβάλλον, όπου η υπερβολική πρόσληψη υποτονικών υγρών σε συνδυασμό με την αυξημένη έκκριση ADH αποτελούν τους κύριους αιτιολογικούς παράγοντες [7].

Ανάμεσα στους ηλεκτρολύτες που επηρεάζονται από την αυξημένη εφίδρωση, το μαγνήσιο διαδραματίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο. Ως το 4ο πιο άφθονο μεταλλικό στοιχείο στο ανθρώπινο σώμα, συμμετέχει σε περισσότερα από 300 ενζυμικά συστήματα που ρυθμίζουν τη μυϊκή λειτουργία, την παραγωγή ενέργειας και την ισορροπία ηλεκτρολυτών [8]. Η υπομαγνησιαιμία συχνά συνυπάρχει με άλλες ηλεκτρολυτικές διαταραχές. Σε μελέτη των Liamis et al. σε ασθενείς με υπονατριαιμία, το 45,5% παρουσίαζε τουλάχιστον μία επιπλέον ηλεκτρολυτική διαταραχή, με την υπομαγνησιαιμία να εμφανίζεται στο 15,2% των περιπτώσεων [9].

Τα ήπια συμπτώματα ηλεκτρολυτικών διαταραχών περιλαμβάνουν ναυτία, αδυναμία, κεφαλαλγία και ήπιες νευρογνωστικές διαταραχές, ενώ πιο σοβαρά συμπτώματα περιλαμβάνουν παραλήρημα, σύγχυση, διαταραχή συνείδησης, αταξία, σπασμούς [10].

Ευάλωτες ομάδες: ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Αν και οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές μπορούν να εμφανιστούν σε οποιονδήποτε κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, ορισμένες ομάδες πληθυσμού παρουσιάζουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο.

Τα ηλικιωμένα άτομα αποτελούν την πιο ευάλωτη ομάδα. Με την αύξηση της ηλικίας, ο μηχανισμός της δίψας εξασθενεί, γεγονός που μειώνει σημαντικά την ικανότητα διατήρησης της υδατικής ομοιόστασης και αυξάνει τον κίνδυνο αφυδάτωσης. Παράλληλα, παρατηρείται ηλικιακή μείωση της μέγιστης ικανότητας συμπύκνωσης των ούρων, η οποία ενισχύει περαιτέρω την προδιάθεση για αφυδάτωση [11].

Εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους αποτελούν επίσης ομάδα υψηλού κινδύνου, λόγω της μεγάλης διάρκειας έκθεσης σε υψηλές θερμοκρασίες και στην ηλιακή ακτινοβολία και των αντίστοιχα αυξημένων απωλειών ηλεκτρολυτών μέσω εφίδρωσης [3].

Τέλος, ασκούμενοι χωρίς εμπειρία σε θερμό περιβάλλον, ιδιαίτερα όσοι δεν έχουν εγκλιματιστεί, παρουσιάζουν αυξημένες απώλειες ηλεκτρολυτών, ενώ συχνά αναπληρώνουν τα υγρά τους με νερό χωρίς ηλεκτρολύτες, αυξάνοντας τον κίνδυνο αραιωτικής υπονατριαιμίας [7].

Οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές το καλοκαίρι αποτελούν μια πρόκληση που αφορά ευρύ φάσμα του πληθυσμού, από ηλικιωμένους, έως εργαζόμενους σε εξωτερικούς χώρους και ασκούμενους. Τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα υπογραμμίζουν ότι η θερμοκρασία αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ηλεκτρολυτικές διαταραχές ακόμα και σε υγιή άτομα. Μια συνολική προσέγγιση που περιλαμβάνει την αναγνώριση των ευάλωτων ομάδων, την ενημέρωση για τα συμπτώματα και για τη σωστή ενυδάτωση και αναπλήρωση ηλεκτρολυτών, μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην πρόληψη επιπλοκών κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.

Βιβλιογραφία

1. Debuka S. Physiological Mechanisms of Fluid and Electrolyte Balance in the Human Body. IOSR Journal of Pharmacy and Biological Sciences (IOSR-JPBS 2025;20:65–72. https://doi.org/10.9790/3008-2006016572.
2. Sawka MN, Montain SJ. Fluid and electrolyte supplementation for exercise heat stress. American Journal of Clinical Nutrition, vol. 72, 2000. https://doi.org/10.1093/ajcn/72.2.564s.
3. Cemeli T, Tort-Nasarre G, Roca J, Lavedán-Santamaría A, Campoy C, Selva-Pareja L, et al. Electrolyte Imbalance and Indirect Indicators of Dehydration in Temporary Agricultural Workers Exposed to Extreme Heat in the Mediterranean: An Observational Study on Environmental Health Risks. Healthcare 2025;14. https://doi.org/10.3390/healthcare14010029.
4. Prpic M, Hoffmann C, Bauer W, Hoffmann P, Kappert K. Urban Heat and Burden of Hyponatremia. JAMA Netw Open 2024;7. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2024.50280.
5. Giordano M, Ciarambino T, Castellino P, Malatino L, Cataliotti A, Rinaldi L, et al. Seasonal variations of hyponatremia in the emergency department: Age-related changes. American Journal of Emergency Medicine 2017;35. https://doi.org/10.1016/j.ajem.2017.01.018.
6. Mannheimer B, Sterea-Grossu A, Falhammar H, Calissendorff J, Skov J, Lindh JD. Current and Future Burdens of Heat-Related Hyponatremia: A Nationwide Register-Based Study. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 2022;107. https://doi.org/10.1210/clinem/dgac103.
7. Hew-Butler T, Loi V, Pani A, Rosner MH. Exercise-Associated hyponatremia: 2017 update. Front Med (Lausanne) 2017;4. https://doi.org/10.3389/fmed.2017.00021.
8. Gröber U, Schmidt J, Kisters K. Magnesium in prevention and therapy. Nutrients 2015;7. https://doi.org/10.3390/nu7095388.
9. Liamis G, Mitrogianni Z, Liberopoulos EN, Tsimihodimos V, Elisaf M. Electrolyte disturbances in patients with hyponatremia. Internal Medicine 2007;46. https://doi.org/10.2169/internalmedicine.46.6223.
10. Miller NE, Rushlow D, Stacey SK. Diagnosis and Management of Sodium Disorders: Hyponatremia and Hypernatremia. Am Fam Physician 2023;108.
11. Kugler JP, Hustead T. Hyponatremia and hypernatremia in the elderly. Am Fam Physician 2000;61.