Επιδημιολογικά δεδομένα για την αλλεργική ρινίτιδα

Η αλλεργική ρινίτιδα είναι μια φλεγμονώδης κατάσταση διαμεσολαβούμενη από την ανοσοσφαιρίνη Ε (IgE), η οποία προκαλείται από έκθεση σε εισπνεόμενα αλλεργιογόνα, επηρεάζοντας περίπου 400 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, με επιπολασμό 16,9-28,5% στην Ευρώπη [1]. Στην Ελλάδα, εκτιμάται ότι επηρεάζει το 15–40% του γενικού πληθυσμού, ενώ αξιοσημείωτο είναι  το γεγονός ότι ο επιπολασμός της αλλεργικής ρινίτιδας στη χώρα μας έχει αυξηθεί σημαντικά από τη δεκαετία του 1990, με την αστικοποίηση και την περιβαλλοντική ρύπανση να αναγνωρίζονται ως βασικοί παράγοντες [2].

Ανοσορυθμιστικές δράσεις της βιταμίνης D

Η βιταμίνη D, πέραν του κλασικού ρόλου της στον οστικό μεταβολισμό, αποτελεί σημαντικό ρυθμιστή τόσο της έμφυτης όσο και της επίκτητης ανοσίας [1,3]. Η ενεργή μορφή της, η 1,25-διυδροξυβιταμίνη D3 (καλσιτριόλη), ασκεί τις δράσεις της μέσω υποδοχέων βιταμίνης D, οι οποίοι εκφράζονται σε πληθώρα ανοσολογικών κυττάρων, συμπεριλαμβανομένων των T και B λεμφοκυττάρων, των δενδριτικών κυττάρων και των μονοκυττάρων.

Αναφορικά με την έμφυτη ανοσία, η βιταμίνη D ενισχύει τις αντιμικροβιακές ικανότητες των μονοκυττάρων και των μακροφάγων, διεγείροντας την παραγωγή αντιμικροβιακών πεπτιδίων όπως η καθελισιδίνη [1,3]. Επιπλέον, επηρεάζει τα δενδριτικά κύτταρα προάγοντας έναν ανεκτικό φαινότυπο (tolerogenic), ο οποίος ρυθμίζει τις αποκρίσεις των T κυττάρων [1,3].

Σε επίπεδο επίκτητης ανοσίας, η βιταμίνη D διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ προφλεγμονωδών και αντιφλεγμονωδών αποκρίσεων. Αναστέλλει την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτοκινών όπως η IL-17 και ο TNF-α, ενώ παράλληλα προάγει την έκκριση αντιφλεγμονωδών κυτοκινών όπως η IL-10 [1,3]. Παράλληλα, προάγει τη διαφοροποίηση ρυθμιστικών T κυττάρων (Tregs), τα οποία κατέχουν κεντρικό ρόλο στην ανοσολογική ανοχή και την καταστολή της αλλεργικής απόκρισης [1,3]. Τέλος, έχει την ικανότητα να μειώνει άμεσα την παραγωγή IgE δηλαδή του αντισώματος που διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην αλλεργική αντίδραση [4].

Ο ρόλος της βιταμίνης D στις αλλεργίες

Στην αλλεργική ρινίτιδα, το ανοσολογικό σύστημα χαρακτηρίζεται από διαταραχή της ισορροπίας μεταξύ δύο τύπων βοηθητικών T λεμφοκυττάρων, των Th1, που συντονίζουν την άμυνα κατά παθογόνων, και των Th2, που εμπλέκονται στις αλλεργικές αντιδράσεις. Η επικράτηση των Th2 οδηγεί σε αυξημένη παραγωγή ιντερλευκινών IL-4, IL-5 και IL-13, με αποτέλεσμα τη σύνθεση IgE αντισωμάτων και την ηωσινοφιλική φλεγμονή του ρινικού βλεννογόνου. Η βιταμίνη D φαίνεται να παρεμβαίνει σε αυτό το μονοπάτι, επαναφέροντας την ισορροπία Th1/Th2 κυττάρων και αναστέλλοντας την παραγωγή IL-5 και IL-13, μειώνοντας έτσι τόσο την ηωσινοφιλική φλεγμονή όσο και την παραγωγή IgE. Επιπλέον, η ανεπάρκειά της βιταμίνης D έχει συσχετιστεί με αυξημένη σοβαρότητα αλλεργικών συμπτωμάτων, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι η χορήγησή της ενισχύει την αποτελεσματικότητα των συμβατικών φαρμακευτικών θεραπειών [1,3,4].

Βιταμίνη D και αλλεργική ρινίτιδα: Τι δείχνουν τα δεδομένα

Η σχέση μεταξύ των επιπέδων βιταμίνης D και της αλλεργικής ρινίτιδας έχει αποτελέσει αντικείμενο εκτεταμένης έρευνας τα τελευταία χρόνια. Μελέτες παρατήρησης έχουν δείξει ότι άτομα και ιδίως παιδιά με αλλεργική ρινίτιδα, εμφανίζουν χαμηλότερα επίπεδα βιταμίνης D σε σύγκριση με άτομα χωρίς συμπτώματα αλλεργικής ρινίτιδας. Επιπλέον, επαρκή επίπεδα βιταμίνης D φαίνεται να συσχετίζονται με μειωμένη ευαισθητοποίηση σε αλλεργιογόνα. [1].

Σχετικά με την αποτελεσματικότητα της συμπληρωματικής χορήγησης βιταμίνης D, μετα-αναλύσεις τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών δείχνουν ότι η χορήγησή της μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση των ρινικών συμπτωμάτων αν και τα αποτελέσματα δεν είναι πάντα στατιστικώς σημαντικά στο σύνολο των μελετών. Άλλη πρόσφατη μετα-ανάλυση έδειξε ότι η επικουρική χορήγηση βιταμίνης D σε άτομα με αλλεργική ρινίτιδα οδήγησε σε στατιστικά σημαντική μείωση και στους τρεις κύριους δείκτες αλλεργικής φλεγμονής: τη συνολική βαθμολογία ρινικών συμπτωμάτων, τα επίπεδα IgE και τον αριθμό των ηωσινόφιλων [4]. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης τα δεδομένα από τυχαιοποιημένη, διπλά-τυφλή, ελεγχόμενη με placebo μελέτη σε παιδιά με αλλεργία στη γύρη, όπου η καθημερινή χορήγηση βιταμίνης D κατά τη διάρκεια της άνοιξης οδήγησε σε σημαντική μείωση των αλλεργικών συμπτωμάτων και της ανάγκης για φαρμακευτική αγωγή, με παράλληλη αύξηση των ρυθμιστικών T κυττάρων [1]. Σε άτομα με ανεπάρκεια βιταμίνης D κατά την έναρξη της χορήγησης, το κλινικό όφελος φαίνεται να είναι εντονότερο [1,3]. Τέλος, μετα-ανάλυση που συμπεριέλαβε 16 μελέτες εκ των οποίων 11 ήταν τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές, ανέδειξε σημαντική μείωση των ρινικών συμπτωμάτων, των επιπέδων IgE και του αριθμού των ηωσινόφιλων υπό συμπληρωματική θεραπεία με βιταμίνη D [4].

Τα συνολικά δεδομένα υποστηρίζουν έναν σημαντικό ανοσορυθμιστικό ρόλο της βιταμίνης D στην αλλεργική ρινίτιδα, τόσο σε επίπεδο παθοφυσιολογικών μηχανισμών όσο και κλινικής έκβασης. Η βιταμίνη D δεν φαίνεται να αποτελεί αυτοτελή θεραπευτική προσέγγιση, αλλά ένα πολλά υποσχόμενο βοηθητικό εργαλείο ειδικά σε άτομα με ανεπαρκή επίπεδα της βιταμίνης [1,3,4]. Η εξατομίκευση της θεραπευτικής προσέγγισης, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως τα αρχικά επίπεδα, η ηλικία, το φύλο και η ταυτόχρονη λήψη φαρμακευτικής αγωγής, φαίνεται βάσει της βιβλιογραφίας να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην αποτελεσματικότητα της χορήγησης της βιταμίνης D [1,3].

Βιβλιογραφία

1. Karaaytu E, Özdemir Ö. Vitamin D and allergic rhinitis: A mini-review. World J Methodol 2026;16. https://doi.org/10.5662/wjm.v16.i1.109252.
2. Kogias C, Drylli A, Panagiotakos D, Douros K, Antonogeorgos G. Allergic Rhinitis Systematic Review Shows the Trends in Prevalence in Children and Adolescents in Greece since 1990. Allergies 2023;3. https://doi.org/10.3390/allergies3040014.
3. Kawada K, Sato C, Ishida T, Nagao Y, Yamamoto T, Jobu K, et al. Vitamin D Supplementation and Allergic Rhinitis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Medicina (Lithuania) 2025;61. https://doi.org/10.3390/medicina61020355.
4. Surayya R, Pawarti DR, Perdana RF, Wungu CDK. Effect of Adjuvant Vitamin D Therapy on Total Nasal Symptoms Score, IgE, and Eosinophil Levels in Allergic Rhinitis: A systematic review and meta-analysis. Sultan Qaboos Univ Med J 2025;25:867–75. https://doi.org/10.18295/2075-0528.2910.