Οι εποχικές αλλεργίες επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως με τον αριθμό αυτό να μεγαλώνει κάθε χρόνο. Στην Ελλάδα, εκτιμάται ότι 1 στους 3 ανθρώπους αντιμετωπίζει κάποια μορφή αλλεργικής ρινίτιδας. Πίσω από τα συμπτώματα, βρίσκεται μια υπεραντίδραση του οργανισμού σε αθώα αλλεργιογόνα όπως η γύρη. Η βιταμίνη D, γνωστή κυρίως για την σημασία της για την υγεία των οστών, έχει αποδειχθεί τα τελευταία χρόνια πως αποτελεί σημαντικό ρυθμιστή της άμυνάς μας, με πιο ευρύ ρόλο από ό,τι πολλοί φαντάζονται.

Ας δούμε τι λέει η επιστήμη για τη βιταμίνη D και τι αξίζει να κάνουμε διαφορετικά αυτή την άνοιξη.

Η Βιταμίνη D «επικοινωνεί» με το ανοσοποιητικό μας

Πέρα από τον ρόλο της στην υγεία των οστών, η βιταμίνη D έχει άμεση επίδραση στο ανοσοποιητικό μας σύστημα. Σχεδόν κάθε κύτταρο του ανοσοποιητικού συστήματος έχει υποδοχείς βιταμίνης D. Αυτό σημαίνει ότι ο οργανισμός μας χρησιμοποιεί ενεργά τη βιταμίνη D, για να ρυθμίσει πώς και πότε «ενεργοποιείται» η ανοσολογική του απόκριση.

Στις αλλεργίες, το ανοσοποιητικό αντιδρά υπερβολικά σε ακίνδυνες ουσίες όπως η γύρη, καθώς τις αναγνωρίζει ως απειλή για τον οργανισμό. Η βιταμίνη D βοηθά να διατηρείται η ισορροπία στο ανοσοποιητικό, μειώνοντας αυτή την υπεραντίδραση. Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, ρυθμίζει φλεγμονώδεις ουσίες που εμπλέκονται άμεσα στα αλλεργικά συμπτώματα, συμβάλλοντας στη μείωση της έντασής τους.

Το παράδοξο της άνοιξης

Παρότι η άνοιξη φέρνει περισσότερες ώρες ηλιοφάνειας, τα επίπεδα βιταμίνης D στον οργανισμό μας βρίσκονται συχνά στο χαμηλότερο σημείο τους αυτή την εποχή. Αυτό οφείλεται στο ότι τα αποθέματά μας αντικατοπτρίζουν την ηλιακή έκθεση των προηγούμενων μηνών. Έτσι, μετά από έναν χειμώνα με χαμηλή έκθεση, τα αποθέματα έχουν ήδη εξαντληθεί. Επομένως, η άνοιξη μας βρίσκει  συχνά με τα αποθέματα βιταμίνης D στο χαμηλότερο επίπεδο, ακριβώς τη στιγμή που η συγκέντρωση της γύρης  στην ατμόσφαιρα κορυφώνεται. Το φαινόμενο αυτό είναι πιο διαδεδομένο από ό,τι φανταζόμαστε. Μάλιστα, παρά την ηλιοφάνεια που απολαμβάνουμε στη χώρα μας, σύμφωνα με μελέτη σε δείγμα άνω των 8.000 Ελλήνων, φαίνεται πως περίπου 7 στους 10 εμφανίζουν ανεπαρκή επίπεδα βιταμίνης D. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Η διαδικασία σύνθεσης της βιταμίνης D δεν είναι τόσο απλή όσο νομίζουμε. Για να πραγματοποιηθεί, πρέπει οι ηλιακές ακτίνες να προσπίπτουν στη γη υπό κατάλληλη γωνία. Όταν ο ήλιος είναι χαμηλά, η ακτινοβολία διανύει μεγαλύτερη διαδρομή μέσα από την ατμόσφαιρα και η UVB ακτινοβολία που φτάνει τελικά στο δέρμα μας είναι ανεπαρκής για σύνθεση. Αυτό σημαίνει ότι το «παράθυρο» σύνθεσής της είναι κυρίως οι μεσημεριανές ώρες, ακριβώς εκείνες που οι οδηγίες δερματολογικής προστασίας συστήνουν να αποφεύγουμε. Επιπλέον, ακόμα και όταν βγαίνουμε έξω, τα ρούχα αλλά και η χρήση αντηλιακού, μειώνουν την παραγωγή κατά περίπου 95%, ενώ αν βρισκόμαστε σε εσωτερικό χώρο, το γυαλί απορροφά πλήρως την UVB ακτινοβολία. Προσθέτοντας στα παραπάνω τον χρόνο που περνάμε καθημερινά σε κλειστούς χώρους και την ατμοσφαιρική ρύπανση στις πόλεις, το αποτέλεσμα είναι ότι πολλοί από εμάς εκτιθέμεθα στον ήλιο, αλλά ο οργανισμός μας παράγει ελάχιστη βιταμίνη D.

Πώς να διατηρούμε επαρκή επίπεδα βιταμίνης D;

Με τόσες προϋποθέσεις για την αποτελεσματική σύνθεση της Βιταμίνης D, τις περισσότερες φορές ο ήλιος από μόνος του δεν είναι αρκετός για τους πολλούς από εμάς. Η διατροφή μπορεί να συμβάλλει στην πρόσληψη Βιταμίνης D με τις καλύτερες πηγές να αποτελούν τα λιπαρά ψάρια, τα αυγά και τα εμπλουτισμένα τρόφιμα. Ωστόσο, οι ποσότητες που μπορούμε να πάρουμε από τα τρόφιμα από μόνες τους σπάνια καλύπτουν τις ημερήσιες ανάγκες μας. Όταν η διατροφή και ο ήλιος δεν επαρκούν, συχνά ύστερα από αξιολόγηση, οι ειδικοί υγείας προτείνουν ως επιπλέον επιλογή τη λήψη συμπληρώματος βιταμίνης D.

Η βιταμίνη D πρόκειται, τελικά, για μια βιταμίνη με ρόλο που εκτείνεται πολύ πέρα από την υγεία των οστών. Αποτελεί έναν από τους πιο πολυδύναμους ρυθμιστές του οργανισμού μας, επηρεάζοντας, σύμφωνα με τελευταίες μελέτες, ακόμα και την αλλεργική απόκριση. Το παράδοξο της άνοιξης – περισσότερος ήλιος, αλλά χαμηλότερα αποθέματα – μας υπενθυμίζει ότι όπως η φύση, έτσι και ο οργανισμός μας, έχει τη δική του εποχικότητα. Είναι σημαντικό να την κατανοούμε και να ανταποκρινόμαστε σε αυτήν πάντα με την κατάλληλη καθοδήγηση από επαγγελματίες υγείας.

Βιβλιογραφία

• Demay MB, Pittas AG, Bikle DD, Diab DL, Kiely ME, Lazaretti-Castro M, Lips P, Mitchell DM, Murad MH, Powers S, Rao SD, Scragg R, Tayek JA, Valent AM, Walsh JME, McCartney CR. Vitamin D for the Prevention of Disease: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2024 Jul 12;109(8):1907-1947. doi: 10.1210/clinem/dgae290.
• Kawada K, Sato C, Ishida T, Nagao Y, Yamamoto T, Jobu K, Hamada Y, Izawa Ishizawa Y, Ishizawa K, Abe S. Vitamin D Supplementation and Allergic Rhinitis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Medicina (Kaunas). 2025 Feb 18;61(2):355. doi: 10.3390/medicina61020355. PMID: 40005471; PMCID: PMC11857834.
• Kogias C, Drylli A, Panagiotakos D, Douros K, Antonogeorgos G. Allergic Rhinitis Systematic Review Shows the Trends in Prevalence in Children and Adolescents in Greece since 1990. Allergies. 2023; 3(4):220-228.
• Nur Husna SM, Tan HT, Md Shukri N, Mohd Ashari NS, Wong KK. Allergic Rhinitis: A Clinical and Pathophysiological Overview. Front Med (Lausanne). 2022 Apr 7;9:874114. doi: 10.3389/fmed.2022.874114. PMID: 35463011; PMCID: PMC9021509.
• Wacker M, Holick MF. Sunlight and Vitamin D: A global perspective for health. Dermatoendocrinol. 2013 Jan 1;5(1):51-108. doi: 10.4161/derm.24494. PMID: 24494042; PMCID: PMC3897598.
• Xyda SE, Kotsa K, Doumas A, Papanastasiou E, Garyfallos AA, Samoutis G. Could the Majority of the Greek and Cypriot Population Be Vitamin D Deficient? Nutrients. 2022 Sep 13;14(18):3778. doi: 10.3390/nu14183778. PMID: 36145154; PMCID: PMC9502779.